MHMT Linux el kitabı

MHMT Linux, Debian 13 "trixie" tabanlı, KDE Plasma masaüstlü bir sistemdir. Bu sayfa internetsiz de açılır.

İçindekiler: Uygulamalar · Güncelleme · Anlık görüntüler ve geri dönüş · Grafik kartı (NVIDIA) · Güvenlik ve gizlilik · Kısayollar · Terminal · Sorun bildirme · Ayrıntılı uygulama belgesi

Uygulamalar

Menü › MHMT Merkezi › Uygulamalar: listeden işaretle, Uygula'ya bas, parolanı gir.

[Debian] uygulamalar sistem paketidir. Kurulum USB'sinde olduğu için internetsiz de kurulur ve sistemle birlikte güncellenir.
[Flatpak] uygulamalar Flathub'dan iner, internet ister. İnternet yoksa "sırada" kalır, bağlanınca kendiliğinden kurulur.

Terminalden de yapılabilir:

mhmt uygulama ara foto
sudo mhmt uygulama kur gimp steam
sudo mhmt uygulama kaldir discord

Başlatıcıya (Alt+Boşluk) bir uygulamanın adını yazınca, kurulu değilse "kur" önerisi çıkar.

Güncelleme

Güvenlik güncellemeleri arka planda kendiliğinden kurulur.
Diğer her şey senin onayınla gelir. Discover, MHMT Merkezi › Bakım › Güncelle ya da terminalde:

sudo mhmt guncelle

Bu komut sistem paketlerini, Flatpak'ları ve aygıt yazılımını (BIOS/UEFI, SSD) sırayla günceller. Yeni çekirdek gelirse yeniden başlatmanı söyler.

Anlık görüntüler ve geri dönüş

Kurulumda disk Btrfs seçildiyse (varsayılan) sistem her güncellemeden önce ve sonra kendi fotoğrafını çeker. Ev klasörün (belgeler, ayarlar) bu görüntülere girmez; geri dönüş belgelerine dokunmaz.

Bir güncellemeden sonra sistem açılmıyorsa:

Bilgisayarı aç. Menü görünmüyorsa açılırken Esc'ye (eski BIOS'ta Shift'e) bas.
MHMT Linux anlık görüntüleri'ni seç, güncellemeden önceki görüntüyü seç. Sistem o hâliyle açılır. Bu oturumda yaptığın değişiklikler kaydedilmez.
Kalıcı olarak geri dönmek için terminalde:

mhmt anlik liste
sudo mhmt anlik geri-don <no>

Bilgisayarı yeniden başlat.

Eski sistem @eski-<tarih> adıyla saklanır. Yer açmak için: sudo mhmt anlik temizle. Büyük bir değişiklikten önce elle görüntü almak için: sudo mhmt anlik al "açıklama".

Grafik kartı (NVIDIA)

Kurucu NVIDIA kartı algılarsa sürücüyü kendisi kurar.

Secure Boot açıksa kurulum sonunda 8 haneli bir kod gösterilir; kod /root/mhmt-mok.txt dosyasında da durur. İlk yeniden başlatmada mavi ekranda şu adımları izle: Enroll MOK › Continue › Yes, kodu yaz, Reboot.

Laptopta (hibrit grafik) programlar varsayılan olarak tümleşik kartta açılır. Ayrık kartta açmanın yolları:

Menüde uygulamaya sağ tık › Ayrık grafik kartıyla çalıştır
Terminalde: prime-run <program>
Steam'de oyuna sağ tık › Özellikler › Başlatma seçenekleri: prime-run %command%

Güvenlik ve gizlilik

Güvenlik duvarı açık gelir: dışarıdan gelen bağlantılar kapalı, yalnız KDE Connect (telefon) ve LocalSend açık. Ayarlar › Güvenlik Duvarı'ndan kural eklenir.

SSH sunucusunu açarsan bağlantıya da izin ver:

sudo systemctl enable --now ssh
sudo ufw allow ssh

Rastgele MAC adresi ve şifreli DNS varsayılan kapalıdır. MHMT Merkezi › Bakım'dan ya da terminalden açılır:

sudo mhmt ag mac ac
sudo mhmt ag dns ac
mhmt ag durum

Bazı kurum ağları MAC adresini kayıt eder. Otel ve kafe giriş sayfaları şifreli DNS ile açılmayabilir; o zaman sudo mhmt ag dns kapat.

Firefox telemetri ve sponsorlu içerik olmadan, reklam engelleyici uBlock Origin ile gelir.

Pil: laptop destekliyorsa şarj %80'de durur (pil ömrü için). Ayarlar › Güç Yönetimi'nden değiştirilir.

Kısayollar

Tuş	İş
Meta	Uygulama menüsü
Alt+Boşluk	Başlatıcı (KRunner): uygulama, dosya, hesap, "kur" önerisi
Meta+T ya da Ctrl+Alt+T	Terminal (Konsole)
Meta+E	Dosyalar (Dolphin)
Meta+V	Pano geçmişi
Meta+Shift+S	Bölge ekran görüntüsü
Print	Ekran görüntüsü
Meta+L	Ekranı kilitle
Ctrl+Esc	Sistem İzleyici
Meta+Ok tuşları	Pencereyi ekranın yarısına yasla

Oyunda performans göstergesi (MangoHud): Steam başlatma seçeneği mangohud %command%, oyunda Sağ Shift+F12 aç/kapat.

Terminal

mhmt komutunun her alt komutu Türkçe ve İngilizce yazılabilir (mhmt uygulama = mhmt app). Hepsini görmek için: mhmt yardim.

Komut	İş
`mhmt uygulama liste`	Uygulama kataloğu ve durum
`sudo mhmt guncelle`	Her şeyi güncelle
`sudo mhmt anlik geri-don <no>`	Anlık görüntüye dön
`mhmt kutu olustur ubuntu`	Ubuntu kutusu (Distrobox): başka dağıtımın programlarını çalıştırma
`mhmt destek`	Sorun bildirimi arşivi
`mhmt surum`	Sürüm

Terminal istemi bulunduğun klasörü ve Git dalını gösterir. Bir komut hata verirse istemde kırmızı ✗kod çıkar. Kurulu olmayan bir programın adını yazarsan kurma komutu önerilir.

Sorun bildirme

mhmt destek

Bu komut ev klasörüne mhmt-destek-<tarih>.tar.gz dosyası yazar. Dosya hiçbir yere gönderilmez. Makine adı, kullanıcı adları ve MAC adresleri maskelenir; açıp içine bakabilirsin. Sistem günlüklerinin tamamı için: sudo mhmt destek.